İslam İktisadı ve İslam İktisadi Düşünce Tarihi’ne ömrünü adayan, bu alanda onlarca çalışmaya imza atan Sabri Orman, Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlı Adalı Hiniç Köyü’nde hakikat yolculuğuna başladı. Hiniç Köyü, Hocaların Hocası Sabahattin Zaim’in henüz genç bir mülkiyeli iken kaymakam olarak atandığı Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlıydı. Fırat’ın kenarındaki bu köyde, annesinin deyimiyle dut zamanında 1948 yılında dünyaya gözlerini açtı. Sabri Orman’ın hayat hikâyesindeki kesişmeler insana “tesadüf yoktur” dedirtiyordu.

Sabri Orman, henüz çok küçükken genç Mülkiyeli Sabahattin Zaim de kaymakamlık programını tamamlamış ve ilk görev yeri olan Adıyaman’ın Kahta ilçesine tayini çıkmıştı. Sabahattin Zaim köyleri ziyaret ederken tabiatıyla Hiniç Köyü’nü de ziyaret etti. Bu ziyaretinde hem köyün hocası hem de Sabri Orman’ın “ilk hocam” dediği babasıyla tanıştı. Biri genç bir kamu yöneticisi, diğeri daha okula başlamamış cevval bir çocuk olan bu iki “güzel insanın” yolları ilk kez 1951 yılında kesişti.

Adalı Hiniç Köyü’nde 1961 yılında ilk öğrenimini tamamladıktan sonra Diyarbakır İmam Hatip Okulu, onu bekleyen ilk durak oldu. Nitekim 1968 yılında Diyarbakır İmam Hatip Lisesi’nden mezun oldu. O yıllarda İmam-Hatip mezunları yalnız Yüksek İslam Enstitüsü’ne kayıt yaptırabiliyordu. Mühendis veya doktor olmayı düşünen Sabri Orman da dışarıdan sınavlara girerek aynı zamanda Diyarbakır Ziya Gökalp Lisesi diploması da almayı hak kazandı. Babası ise onun Yüksek İslam Enstitüsü’ne gitmesini arzu ediyordu.

Zorlu şartlar altında bitirdiği ilkokul ve liseden sonra kaderi onu İstanbul’a götürecekti. Doğduğu ve büyüdüğü memleketlerden farklı olan bu şehirde ilk başta zorlansa da, zamanla kendini bu şehre ait hissetti. Bilgisinin zirvesine de bu şehirde ulaşacaktı.

Sabri Orman 1972 yılında Yüksek İslam Enstitüsü’nde (Şimdiki Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde) üniversite hayatına ilk adımını atarak babasının da arzusunu yerine getirmiş oldu. Yüksek İslam Enstitüsü 3. Sınıftayken, yüksek ideallerin peşindeki bu genç, ikinci bir lisans programına kaydolarak İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde de öğrenciliğe başladı.

1976 yılında burada temel disiplin olarak iktisat, bir çeşit yandal olarak maliye ve siyasi ilimler programlarını tamamladı. Böylece Prof. Dr. Sabahattin Zaim Hoca’yla yolları ikinci kez kesişmiş oldu.

Nitekim 1980’de İktisat Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Sabahattin Zaim Hoca’nın yanında Sosyal Siyaset (bugünkü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü) kürsüsünde asistan oldu. Böylece bu “iki güzel insanın” yakın beraberliği başladı.

Sabri Orman her ne kadar Sosyal Siyaset Kürsüsü’nde görev yapsa da ilgi duyduğu konular ona bir başka büyük karşılaşma daha hazırladı. Burada Türkiye’de iktisadi zihniyet çalışmalarının öncü ismi Prof. Dr. Sabri Ülgener ile tanıştı. İki Sabri’nin yolculuğu böyle başladı.

Doktora tezini Sabri Ülgener ile yaptı ve 1981 yılında “Gazâli’nin İktisat Felsefesi” adlı tez çalışmasıyla doktorasını tamamladı. Gazâli’yi araştırırken onun gibi çalışmaya ve onun gibi yaşamaya başlamıştı. Klasik döneme olan ilgisi de gittikçe artmıştı. Bu vesileyle de o dönemle ilgili makaleler kaleme almaya başladı. İslam iktisadı alanında özgün eserler üretmeye bir an önce başlamak istiyordu. Yolculuğa Gazâli ile başlamak onun için büyük bir fırsat oldu.

Doktorasını müteakiben 1982 yılında yardımcı doçent unvanı aldı ve uzun yıllar çalışacağı ve emekli olduğu Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü İktisat Teorisi ve İktisat Tarihi anabilim dalında çalışmaya başladı. 1986 yılında aynı anabilim dalında doçent ve 1993 yılında profesör ünvanı aldı.

Marmara Üniversitesi’nde görevliyken o dönemin mevzuatı gereği rotasyon uygulaması bağlamında 1982-1983 öğretim yılında Atatürk Üniversitesi’nde görev yaptı.

Bu süre içinde üzerinde çalıştığı projelere yeni projeler ekledi. 1989 yılına gelindiğinde ise artık uluslararası çalışmalar yapabilmek için yurt dışında bulunmak gerektiğini düşündü. Bu amaçla London School of Economics and Political Science’ta bir yıl araştırmacı statüsünde çalıştı. Bu görevi de başarıyla tamamlayınca, kendini daha özgüvenli hissederek İslam iktisadı alanında yeni fikirler üretmeye başladı.

Böylece Osmanlıca, Arapça ve Farsçadan sonra İngilizceye de çok iyi derecede sahip oldu. Bu dillere olan hakimiyetini kanıtlamak amacıyla İngilizceden Karl Popper’in “Tarihçiliğin Sefaleti” ve Arapça’dan Abdülaziz Duri’nin “İslam İktisat Tarihi’ne Giriş” kitaplarını Türkçeye büyük bir başarıyla çevirdi.

1992-94 yılları arasında Kuala Lumpur’da International Islamic University’de, 1995-1997 yılları arasında ise International Institute of Islamic Thought and Civilisation’da (ISTAC) misafir öğretim üyesi olarak çalıştı.

1998-2000 yılları arasında Fazilet Partisi Genel İdare Kurulu’nda görev alarak kısa süreli bir siyaset tecrübesi de yaşadı.

Türkiye’ye döndükten sonra akademik çalışmalarına yine üniversitesinde devam etti ve nihayet 2003 yılında Marmara Üniversitesi’nden emekli oldu.

Emeklilik sonrası tekrar Malezya’ya giderek 2003-06 yılları arasında ISTAC’da çalışmalarına devam etti.

2006’da Türkiye’ye dönen Sabri Orman bu sefer bir vakıf üniversitesi olan İstanbul Ticaret Üniversitesi’nde göreve başladı. Burada, Rektör Yardımcısı (2007-2009), Yönetim Kurulu ve Senato Üyesi (2007-2011) ve Rektör (2009-2011) olarak çeşitli görevlerde bulundu. Lisans ve lisansüstü düzeyde dersler verdi.

2009’da “Doğumunun 400. Yılında Kâtip Çelebi” adlı kitaba, İslami iktisadi düşünce tarihiyle ilişkili olan “Kâtip Çelebi’de Sosyo-Ekonomik Düşünce” adlı çalışmasıyla katkıda bulundu. İstanbul Ticaret Üniversitesi’ndeki rektörlük deneyiminin ardından 3 Kasım 2011’de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Banka Meclisi’ne üye olarak seçildi. 1 Mayıs 2016 tarihinde bu üyeliğine tekrar seçilerek iki dönem çalıştı. 2019 yılının Nisan ayında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Meclis üyeliğinden ayrıldı.

2007 Aralık ayında Prof. Dr. Sabahattin Zaim Hoca’nın vefatı sonrası bu isimle dünyada yollarının ayrıldığını düşünürken, kader onları üçüncü kez bu kez başka bir biçimde bir araya getirecekti. Nitekim ömrünün son yıllarına girdiğini bilmeden 2019 yılında, Hocasının adını taşıyan Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde yüksek lisans ve doktora dersleri vermeye başladı.

Diliyor ve inanıyoruz ki bu iki kadim dost ve yoldaşın yolları son kez cennette kesişti. Nihayet hocası ile başlayan akademik yolculuğu yine onun adını taşıyan bir kurumda çalışırken nihayete erdi.

11 Haziran 2020 tarihinde Hakk’a yürüdü.

Prof. Dr. Sabri Orman’ın vefatından hemen sonra, uzun yıllar emek verdiği İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi özel bir sayı çıkardı. Akabinde “Sabri Orman’ı Anlamak” adında bir kitap yayınlayıp sempozyum düzenledi. Çok önemsediği memleketinin vakfı olan Adıyamanlılar Vakfı da Prof. Dr. Sabri Orman’a ithafen özel bir sayı çıkardı. Nihayet, ömrünün son senelerinde uzun soluklu dersler yaptığı Maruf Vakfı dahi özel ek yayınlayarak Prof. Dr. Sabri Orman’ı yad etti.

Ziraat Katılım Bankası’nın katkılarıyla Ümraniye’de “Prof. Dr. Sabri Orman Ortaokulu” ve Adalı Hiniç Köyü Derneği’ndeki dostları ve Kahta Belediyesi’nin teşvikiyle Adıyaman’ın Kâhta ilçesinde “Prof. Dr. Sabri Orman İlkokulu” açıldı. Adıyamanlılar Vakfı, Konferans Salonuna onun ismini verdi.

Onun bıraktığı ilmi mirası yaşatacağından ötürü bütün bu kişi ve kurumlarımıza şükranlarımızı sunuyoruz.

Sabri Orman Hoca’nın çok sayıda makalesi, 6’sı telif, 5’i edisyon, 2’si tercüme olmak üzere 13 kitabı yayımlandı.

KİTAPLARI

Telif eserleri

1. Gazali’nin İktisat Felsefesi. İnsan Yayınları, 1984.
2. Gazali: Hakikat Araştırması, Felsefe Eleştirisi ve Etkisii, İnsan Yayınları, 1986.
3. İktisat, Tarih ve Toplum. Küre Yayınları, 2001.
4. İslamî İktisat, Değerler ve Modernleşme Üzerine. İnsan Yayınları, 2014
5. Gazali, Adalet ve Sosyal Adalet. İktisat Yayınları, 2018.
6. Medeniyet Analizi, Metametodoloji ve Metodoloji, Albaraka Yayınları, 2019.

Tercüme Eserleri

1. Karl.R. Popper. Tarihselciliğin Sefaleti, İnsan Yayınları, 1985.
2. Abdülaziz Duri. İslam İktisat Tarihi’ne Giriş. Endülüs Yayınları, 1991.

Editörlük Yaptığı Eserleri

1. Para, Faiz ve İslam, İslami İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 1987.
2. Bilgi, Bilim ve İslam, İslami İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 1987.
3. İşçi-İşveren İlişkileri. İslami İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 1990.Modernleşme, İslam Dünyası ve Türkiye, Ensar Neşriyat, 2001.
4. İşletmelerde İş Etiği ((Zeki Parlak ile birlikte), İstanbul Ticaret Odası Yayınları, 2009.

Akademik, Profesyonel ve Diğer Kurumlara Olan Üyelikleri

1. Adıyamanlılar Vakfı Onur Kurulu üyeliği.
2. Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Ekonomik Araştırma Merkezi Kurucu Üye ve Kurul Üyeliği; 1982-2000.
3. Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsü, Kurucu Üye ve Kurul Üyeliği, 1992-1995.
4. Fazilet Partisi Kurul Üyeliği, Genel İdare Kurulu, 14 Mayıs 1998-14 Mayıs 2000.
5. İstanbul Yeminli Mali Müşavirler Odası üyeliği, 1999 ve sonrası.
6. Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği kurucu üyeliği, 2008.
7. Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı Kurucu Üye ve Mütevelli Heyeti Üyeliği 2010 ve sonrası.
8. İstanbul Bilimler Akademisi Vakfı Kurucu Üye ve Mütevelli Heyeti Üyeliği, 2012 ve sonrası.
9. Akademi İlim, Araştırma ve Eğitim Vakfı Kurucu Üye ve Mütevelli Heyeti Üyeliği, 2019.

Ödüller

1. Başarılı çalışmalarından dolayı 2010 yılında İstanbul İktisatçılar Derneği tarafından Prof. Dr. Sabahattin Zaim İslam Ekonomisi Ödülü.
2. 2014 yılında İSEDAK 30. Yıl Akademik Ödülü (İslami İktisat alanında)
3. İKAM tarafından 2019 yılında 7. İslam İktisadı Araştırma Ödülü.

Bu vesileyle Aralık 2007’de hayata veda eden hocaların hocası Prof. Dr. Sabahattin Zaim ve 2020 Haziran ayında kaybettiğimiz hocamız Prof. Dr. Sabri Orman’a Allah’tan rahmet niyaz eder; ailelerine, onların rahle-i tedrislerinden geçen öğrencilerine ve sevenlerine sabırlar dileriz.